เบื้องหลังสารคดีแม่น้ำโขง มหานทีแห่งชีวิต
เบื้องหลังการทำงานสารคดี “แม่น้ำโขง มหานทีแห่งชีวิต”
ต้องขออภัยท่านผู้อ่านด้วยครับ ว่าจะ ว่าจะ เขียนถึงการทำงานร่วม ๓ ปี กับสารคดีชุดแม่น้ำโขงฯ ให้ท่านๆได้อ่านกันก็ไม่สบโอกาสสักที ถึงเวลานี้ไม่เขียนไม่ได้แล้วเพราะสารคดีเริ่มออกอากาศไปแล้วสองตอน คือตอนเบื้องหลังการทำงาน โดยน้องตู่ นงลักษณ์ เป็น Producer สำหรับตอนเบื้องหลังนี้ ก็ปรึกษากันพยายามให้ผู้ชมได้เห็นการทำงานทุกแง่ทุกมุม แต่เวลาแค่ ๔๕ นาที ในการนำเสนอก็ได้อรรถรสระดับหนึ่งครับ เดี๋ยวผมจะเล่าให้อ่านอย่างละเอียดกันเลยละ และที่เพิ่งออกอากาศไปคือตอนที่ 1 สายธารแห่งสีสัน เป็นอย่างไรกันบ้างครับ.....
ณ วันนี้เมื่อมองย้อนกลับไปกลางปี ๒๕๔๘ ไม่น่าเชื่อพวกเราทำสำเร็จลงจนได้ คือในตอนนั้นสถานีโทรทัศน์ CCTV ได้มีหนังสือเชิญมายัง อสมท ในการร่วมมือกันทำงานสำคัญครั้งใหญ่ (ของโลกก็ว่าได้) เพราะการทำงานถ่ายทำสารคดีที่มีคนต่างชาติต่างภาษาตั้ง ๖ ชาติมาทำงานร่วมกันไม่ใช่เรื่องง่าย และก็ยังไม่เคยมีใครทำ (ถึงมีก็ไม่มากประเทศเท่านี้) เราเลยเข้าร่วมประชุมหารือกันครั้งแรกที่กรุงปักกิ่ง ผมได้รับมอบหมายให้ไปร่วมประชุมด้วยในครั้งนั้น เลยต้องค้นคว้าหาข้อมูลแม่น้ำโขงเป็นการใหญ่ และไปหาข้อมูลในพื้นที่ ที่จังหวัดนครพนม เพราะมีผู้ที่ทีมงานรู้จักคุ้นเคยคือพี่ธารินทร์ พันธุมัย
พี่แกมีความรู้เรื่องราวแม่น้ำโขงเกือบทุกด้านเป็นอย่างดี ทำให้เราได้ข้อมูลเบื้องต้นในขณะนั้นมากพอสมควร ทั้งด้านวิถีชีวิต ตำนาน ความเชื่อ สิ่งแวดล้อม พี่ธารินทร์ พาผมและทีมงานตระเวณเลาะฝั่งแม่น้ำโขงไปเรื่อย ช่วงเวลานั้นเป็นช่วงฤดูแล้ง ระดับน้ำในแม่น้ำโขงลดลงจนเห็นเป็นหาดทรายยาวหลายช่วง ผมพูดเล่นๆว่า น่าไปกางเต็นท์นอนที่นั่นจังเลย พี่ธารินทร์บอกได้เลย เต็นท์ผมมีหลายหลัง ในที่สุดคืนนั้นเราก็นอนกันที่หาดทราย อาบน้ำในแม่น้ำโขง ก่อกองไฟ เผาปลากินกันเป็นที่อเร็ดอร่อย ปลาที่เผากินก็ซื้อจากชาวบ้านที่หาปลาอยู่แถวๆนั้นนั่นเหละ (และการนอนที่หาดทรายก็เกิดขึ้นอีกหลายครั้งในช่วงตอนถ่ายทำ)
ในการประชุมที่ปักกิ่ง ๓ วันเต็มๆ วันแรกๆก็เป็นการนำเสนอโครงการของ CCTV วันที่ ๒ ทุกประเทศก็ออกความเห็นในทุกๆ มุมมอง ทั้งข้อดี ข้อเสีย ข้อด้อย วิธีการทำงานร่วมกัน แก่น (Theme) ของเรื่อง ที่ตกลงกันในครั้งนี้คือ “มิตรภาพ สันติสุข ความร่วมมือ และการพัฒนา” โดยที่ไม่มีการเมืองเข้ามาเกี่ยวข้อง ในวันที่ ๓ ก็พิจารณาข้อสัญญาที่จะต้องทำร่วมกัน สรุปได้ว่าในการทำการผลิต (Production) นั้น CCTV จะเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายทั้งหมด โดยมีทีมงานผลิตของ CCTV เอง ก็คือทีมผู้กำกับ และทีมถ่ายทำ รวมไปถึงการตัดต่อด้วย ระยะเวลาการออกอากาศจะอยู่ในช่วงระยะเวลาเดียวกัน คือต้นปี พ.ศ. ๒๕๕๑ ลิขสิทธิ์ของสารคดีคือ CCTV จะเป็นผู้ถือลิขสิทธิ์ในภาษาจีนและภาษาอังกฤษ ส่วนสถานีโทรทัศน์ผู้ร่วมผลิตอีก ๕ ประเทศก็จะถือลิขสิทธิ์ในภาษาของตนเอง วันนี้มีการตั้งคณะทำงานคือ Producer ของแต่ละประเทศ ในตอนนั้น ผอ.สุระ เกนทะนะศิล เป็น ผอ.สถานีโทรทัศน์ เป็นผู้นำทีมฝ่ายไทยก็มอบหมายผมเป็น Producer ร่วม โดย Producer จาก CCTV เป็นหัวหน้าทีม พอกลับมาเมืองไทย งานที่หนักที่สุดก็คือการหาข้อมูลทั้งจากตำรา จาก Internet หรือจากบุคคลต่างๆ เพื่อเป็นข้อมูลในการกำหนดแนวของเรื่องที่จะนำเสนอ และแนวทางการเขียนบท ที่จะมีการประชุมเฉพาะทีม Producer ต่อไป และ Producer ทั้ง ๖ ชาติ ก็เข้าร่วมประชุมกันที่ คุนหมิง ๒ – ๓ ครั้ง แต่ละคนก็นำข้อมูลมานำเสนอ และระดมสมองช่วยกันเลือกสรร เรื่องราว และแนวทางในการนำเสนอ คือไม่เพียงแต่จะมองเพียงแค่พื้นที่ใกล้ฝั่งแม่น้ำโขงเท่านั้น แต่จะนำเสนอเรื่องราวของทั้ง ๖ ประเทศ ในทุกมุมมองมิติ ในที่สุด ก็ได้เรื่องราวที่จะเสนอ ๒๐ ตอน อันที่จริงมีเรื่องราวมากมายกว่านี้ แต่ด้วยระยะเวลาทำงานแค่ ๒ ปีกว่า เท่านี้ก็เหมาะสมแล้ว เรื่องราวในสารคดี แต่ละตอนจะจบลงในแต่ละตอนเลยไม่ใช่เรื่องราวที่ต้องต่อเนื่องกันเหมือนดูละคร มีตั้งแต่สภาพภูมิศาสตร์ของแม่น้ำโขงเอง เรื่องของทรัพยากรธรรมชาติ สินธุ์แร่ วิถีชีวิตความเป็นอยู่ ขนบธรรมเนียม จารีตประเพณี ความเชื่อ ศาสนา เทศกาล และอื่นๆอีกมากมาย (คอยชมกันเอาเอง)
เมื่อวางแผนทุกอย่างพร้อม การทำงานในพื้นที่ก็เริ่มขึ้น คือการออกสำรวจพื้นที่ของทีมถ่ายทำ ทีมแรกมาเมืองไทยในเดือนกันยายน ๒๕๔๘ และ ในเดือนมกราคม ๒๕๔๙ ก็เริ่มทำการถ่ายทำ ตอนแรกถ่ายที่จังหวัดเชียงใหม่ ตอน ศิลปหัตถกรรมในงานเทศกาลร่มเชียงใหม่ ตอนนี้เริ่มวุ่นแล้วครับเพราะ ต้องถ่ายไปสำรวจไป คือในขณะที่ทีมนึงกำลังถ่าย อีกทีม หรือ สองทีม ก็มาทำการสำรวจไปในระยะเวลาเดียวกัน ผมก็เลยต้องตั้งทีมมาช่วย คือ ได้ ตู่ นงลักษณ์ ทองดาษ เจ้า (เจ้า คือนามสกุลของสามีเค้าเป็นคนจีน ไม่ใช่ภาษาเหนือครับ) และ ตุ๊ ธีรพงษ์ ทองเนียม มาเป็นทั้งผู้ช่วยโปรดิวเซอร์และผู้ประสานงาน นอกจากนั้น ต้อม เพชรรัตน์ ชาสิงห์แก้ว ก็เข้ามาช่วยเป็นครั้งคราวในช่วงที่มีทีมถ่ายทำมามากเกิน ๓ ทีมในเวลาเดียวกัน ประทานโทษครับ งานอื่นๆก็ยังต้องทำกันอยู่นะครับ ทีมไทยเนี่ย ไม่ใช่ทำแค่เรื่องแม่น้ำโขงอย่างเดียว ขอชมเชยน้องๆเลย ซุปเปอร์แมน ซุปเปอร์เกิร์ล โดยเฉพาะตู่ ทำงานไปท้องไปอีกแล้วเหมือนตอนทำงาน 9 Days in the Kingdom เลย..... ตอนหน้าพบกับเรื่องราวการทำงานร่วมกันของไทยจีน ทั้งอุปสรรค เรื่องตื่นเต้น เรื่องฮาๆและการแก้ปัญหาต่างๆ สนุกครับ
